Nacht van de nacht

Een tijdje geleden was ik bij de manifestatie: Nacht van de nacht. Nacht van de nacht staat in het teken van lichtvervuiling. Lichtvervuiling is de overmatige of onnodige verlichting van de omgeving door kunstmatig licht. Dit licht zorgt ervoor dat de natuurlijke duisternis verdwijnt, wat negatieve gevolgen heeft voor dieren, planten, en de mens. Lichtvervuiling verstoort ecosystemen, vermindert de zichtbaarheid van sterren en beïnvloedt onze gezondheid. Het verminderen van onnodige verlichting kan helpen om de natuur te beschermen en energie te besparen.

Ondanks alle besparingen en moderne technieken baadt de aarde ’s nachts steeds meer in het kunstlicht. Waar je 100 jaar geleden in de stad zelfs nog ‘gewoon’ de Melkweg kon zien, is deze inmiddels verscholen voor 60% van de Europeanen. Bovendien werden kunstmatig verlichte gebieden, zoals steden, de afgelopen vijf jaar haast 10 procent helderder. Intussen groeide ook het totale oppervlak waar we het licht aan laten, met ruim 2 procent per jaar.

​

Waardoor komt dit?

1. Steeds meer kassen worden verlicht door speciale verlichting, zogenaamde assimilatie verlichting. Dit is kunstverlichting die eigenlijk als een tweede zon fungeert waardoor gewassen sneller en kwalitatief beter groeien. Doordat een deel van het licht de kas verlaat via het dak, zien we roodgele luchten boven kasgebieden.

2. Door openbare verlichting: dit is alle straatverlichting in de publieke ruimte. Zo’n 3,5 miljoen lantaarnpalen voorzien ons van licht! 

3. De laatste jaren worden sportvelden dan ook almaar langer verlicht. Standaard worden grote schijnwerpers gebruikt, soms met meerdere lampen.

4. Veel terreinen worden ’s nachts verlicht omwille van veiligheid en inbraakpreventie, bijvoorbeeld parkeergarages, bedrijventerreinen en bouwterreinen. Meestal wordt dit gedaan door middel van hoge verlichtingspalen. Dit zorgt vaak voor lichthinder, omdat een groot deel van de omgeving wordt mee verlicht.

5, Monumenten, en ook musea, bruggen en andere bezienswaardigheden worden veelal om esthetische redenen verlicht. Het maakt de omgeving sfeervoller, creëert de juiste uitstraling en biedt herkenbare oriëntatiepunten. Echter, omdat dit bij uitstek van beneden af gebeurt, wordt niet alleen het gebouw of de brug belicht, maar ook de hemel erboven. 

6. Door reclame: de steeds toenemende druk van concurrentie dwingt bedrijven op te vallen voor hun klanten. Reclame is daarbij een belangrijk aandachtspunt. Dit, gecombineerd met het streven naar een 24-uurs economie, zorgt ervoor dat reclame ook in de nachtelijke periode te zien moet zijn.

 

Gevolgen

Het overmatig en onnodig gebruik van licht heeft grote gevolgen op de maatschappij. Het beïnvloedt de natuur, onze gezondheid, de sterrenhemel en zelfs onze veiligheid. 

1. In de natuur. De afwisseling van licht en donker is voor allerlei organismen een natuurlijk signaal. Het geeft dieren een ritme voor activiteiten zoals eten, paren, broeden of trekken. En bij planten zorgt het ritme van licht en donker ervoor dat ze groeien en bloeien op het juiste moment. Kortom, hun overlevingskansen hangen ervan af.

Maar door de overdaad aan (nachtelijk) kunstlicht blijft het ‘s nachts op veel plekken in Nederland veel lichter. Deze lichtvervuiling verstoort het natuurlijke ritme van licht en donker en heeft daarom, net als voor mensen, vaak onopgemerkt veel gevolgen voor de natuur.

2. Voor de gezondheid: als mensen volgen we van nature het ritme van dag en nacht. Dat komt door onze biologische klok, een soort interne timer die allerlei processen in ons lichaam regelt. Deze beïnvloedt bijvoorbeeld onze lichaamstemperatuur, hormoonafgifte, spijsvertering en slaap. Het hormoon melatonine speelt hierin een belangrijke rol. Melatonine wordt in de hersenen aangemaakt zodra het ’s avonds donker wordt. Dat geeft ons lichaam het signaal om te gaan slapen. Licht remt juist de aanmaak van melatonine, waardoor we wakker worden, of blijven. Dit bioritme wordt verstoord omdat we ’s avonds zoveel kunstlicht gebruiken. Vooral fel blauwwit licht kan de aanmaak van melatonine verminderen. Dit licht komt niet alleen van straatlantaarns en reclameverlichting buiten, maar ook van lampen en schermen binnenshuis.

3. Veiligheid: zonder straatverlichting zou het nachtelijk verkeer een stuk risicovoller zijn. Verlichting langs wegen zorgt namelijk voor beter zicht en vermindert daardoor het aantal ongelukken, zo blijkt uit onderzoek. Toch heeft straatverlichting ook schaduwkanten zoals de kosten voor energie en onderhoud, en het verstoren van de natuur. Bovendien kan verkeerd geplaatst of te fel licht juist gevaarlijke situaties opleveren.

4. De sterrenhemel: de nachtelijke hemel licht steeds meer op door de toenemende lichtvervuiling. Dit oplichten wordt ook wel artificial skyglow genoemd en neemt snel toe, Door artificial skyglow neemt het contrast af tussen de achtergrond van de lucht en zwakke objecten, zoals verre sterrenstelsels of asteroïden. Daardoor kunnen astronomen ze steeds moeilijker zien en worden astronomische metingen en waarnemingen onnauwkeuriger en veel tijdrovender. Ook beïnvloedt het hoe wij de nachtelijke hemel ervaren. In culturen wereldwijd speelt de sterrenhemel een belangrijke rol. Veel ouderen herinneren zich nog hoe ze als kind naar de sterren keken, terwijl kinderen in Nederland nu opgroeien zonder die ervaring.